Đóng một chi nhánh trong chuỗi: nhận ra sớm, và đóng thế nào cho gọn
Mọi bài viết về mở rộng đều nói chuyện mở thêm. Rất ít bài nói chuyện ngược lại: khi một chi nhánh trong chuỗi không sống nổi và phải đóng.
Nhưng đây là việc xảy ra thường xuyên, và cách làm quyết định khá nhiều: đóng gọn gàng thì phần còn lại của chuỗi khoẻ lên; đóng lôi thôi thì nó kéo theo cả mấy chi nhánh đang tốt.
Nhận ra sớm: bốn dấu hiệu, và cái bẫy quen thuộc
Chủ tiệm thường nhận ra muộn, vì chi nhánh yếu được nuôi bằng tiền của chi nhánh mạnh và chuyện đó diễn ra lặng lẽ.
- Tự nó không đủ trả chi phí của chính nó trong nhiều tháng liền — mặt bằng, lương, điện nước.
- Doanh thu không nhích lên dù đã qua giai đoạn đầu và đã thử mấy cách quen thuộc.
- Nó ăn thời gian của mình nhiều hơn hẳn so với đóng góp của nó.
- Nhân sự thay liên tục ở riêng chỗ đó.
Cái bẫy quen thuộc là câu "ráng thêm mấy tháng nữa". Câu ấy chỉ đúng khi có một lý do cụ thể để tin rằng mấy tháng tới sẽ khác — khu đang làm đường sắp xong, toà nhà bên cạnh sắp khai trương, mùa cao điểm sắp tới. Không có lý do cụ thể thì "ráng thêm" chỉ là trả tiền để trì hoãn một quyết định.
Trước khi quyết: tách hai câu hỏi
Câu một: chỗ này có vấn đề gì, hay mô hình có vấn đề? Nếu các chi nhánh khác vẫn tốt thì phần lớn là chuyện của chỗ đó — vị trí, mặt bằng, người quản.
Câu hai: nếu bỏ chỗ này, phần còn lại mạnh lên hay yếu đi? Có chi nhánh lỗ nhưng vẫn đáng giữ vì nó giữ tên tuổi ở một khu vực hoặc gom đơn cho chỗ khác. Có chi nhánh lỗ mà bỏ đi thì mọi thứ nhẹ hẳn.
Trả lời được hai câu này thì quyết định rõ hẳn, và cũng dễ giải thích với người nhà và người cùng góp vốn.
Thứ tự đóng: người trước, hàng sau
Nhân viên là việc phải xử đầu tiên, và xử tử tế. Báo sớm để họ có thời gian tìm chỗ mới; ưu tiên chuyển sang chi nhánh khác nếu còn chỗ; thanh toán đầy đủ và đúng hạn. Phần ràng buộc về hợp đồng lao động thì hỏi người có chuyên môn pháp lý — đây là chỗ không nên làm theo cảm tính.
Lý do rất thực tế bên cạnh lý do tử tế: người cũ kể lại chuyện mình đóng cửa thế nào, và câu chuyện đó đi vào chính cái ngành mình đang làm.
Sau đó mới tới mặt bằng — báo chủ nhà theo đúng hạn ghi trong hợp đồng, và xem lại điều khoản cọc cùng điều khoản hoàn trả mặt bằng. Rồi tới hàng hoá: dồn về chi nhánh khác trước, phần nào không dồn được mới tính chuyện thanh lý.
Khách quen của chi nhánh đó
Đây là tài sản dễ mất nhất và ít ai tính tới trong lúc bận đóng cửa.
Việc nên làm: báo trước cho khách quen, nói rõ chi nhánh nào gần nhất, và nếu có thể thì chuyển luôn phần bảo hành và phần đang đặt sang chỗ mới. Một tin nhắn gửi trước khi đóng giữ được nhiều khách hơn hẳn một tờ giấy dán cửa sau khi đã đóng.
Và đừng để khách biết tin qua chuyện đồn. Người ta đồn thành "tiệm đó sập rồi", và câu ấy bám sang cả những chi nhánh đang chạy tốt.
Khi chi nhánh đó có người góp vốn
Đóng một điểm mình sở hữu trọn là chuyện của mình. Đóng một điểm có người góp vốn là chuyện của nhiều người, và nó cần một trình tự khác hẳn.
Báo bằng số, không báo bằng cảm giác. Đưa ra doanh thu, chi phí, phần đã bù lỗ trong bao nhiêu tháng. Người góp vốn phản ứng gay gắt phần lớn vì họ bất ngờ, chứ không phải vì họ không chấp nhận được con số.
Chốt ba thứ bằng chữ: tài sản còn lại chia thế nào, khoản nợ nếu có thì ai chịu phần nào, và tiền thanh lý về đâu. Mọi thoả thuận miệng ở giai đoạn này đều trở thành tranh cãi sau vài tháng.
Nếu giữa các bên đã có hợp đồng góp vốn thì đọc lại nó trước khi họp, và phần nào chưa rõ thì hỏi người có chuyên môn pháp lý. Rẻ hơn nhiều so với việc gỡ sau.
Giữ lại cái gì từ chi nhánh đã đóng
Một điểm đóng lại không phải mất trắng. Có mấy thứ mang đi được, và chúng đáng giá hơn phần tài sản cứng:
- Danh sách khách của khu đó — họ vẫn ở đó, và họ vẫn mua.
- Người làm được việc, nếu chuyển được sang chỗ khác.
- Mối cung ứng và mối vận chuyển đã quen việc ở khu vực ấy.
- Hiểu biết về khu vực: giờ nào đông, loại hàng nào chạy, giá nào khách ở đó chấp nhận.
Phần cuối đặc biệt đáng giữ. Nhiều chuỗi vài năm sau quay lại chính khu vực đó với một mặt bằng khác, một cỡ tiệm khác — và lần ấy chạy được, vì họ đã biết thứ mà lần đầu họ phải trả tiền để học.
Nói thế nào với bên ngoài
Ngắn, thật, không kể khổ. Một câu đủ dùng: "Bên em thu gọn lại để tập trung cho mấy điểm chính, anh chị ghé chi nhánh X giúp em nhé."
Đừng bịa lý do đẹp mà ai cũng biết là không đúng — trong nghề buôn thì mọi người đều biết chuyện của nhau nhanh hơn ta tưởng. Cũng đừng giải thích dài: nói dài thì người nghe nhớ phần mình đang chật vật, chứ không nhớ phần mình đang thu xếp lại.
Sau khi đóng: ghi lại trong khi còn nhớ
Việc có giá trị nhất của cả chuyện này nằm ở đây, và hay bị bỏ qua vì ai cũng muốn quên cho nhanh.
Ngồi ghi một trang: chỗ đó chọn vì lý do gì, lúc đó mình dựa vào số liệu nào, cái gì đã không đúng như dự tính, và dấu hiệu sớm nhất xuất hiện từ bao giờ.
Trang giấy ấy là thứ giữ cho lần mở tiếp theo không lặp lại đúng vết cũ. Và nó cũng nhắc một điều dễ quên: đóng một chi nhánh không giống thất bại của cả việc kinh doanh — phần lớn chuỗi bán lẻ lâu năm đều từng đóng ít nhất một điểm.
Ba điều gọn lại
Một. "Ráng thêm mấy tháng" chỉ đúng khi có lý do cụ thể để tin mấy tháng tới sẽ khác. Không có thì đó là trả tiền để trì hoãn quyết định.
Hai. Thứ tự là người trước, mặt bằng, rồi mới tới hàng. Người cũ sẽ kể lại chuyện mình đóng cửa thế nào, và câu chuyện đó đi vào chính ngành mình làm.
Ba. Báo trước cho khách quen và chuyển phần bảo hành sang chi nhánh khác. Để họ biết qua tin đồn thì "tiệm đó sập rồi" bám sang cả những chỗ đang chạy tốt.