Tuyển người cho cửa hàng nhỏ: tìm ở đâu, hỏi gì, thử việc thế nào
Cửa hàng nhỏ tuyển người theo kiểu quen thuộc: hỏi người quen, dán tờ giấy trước cửa, hoặc đăng một dòng lên mạng. Ai tới trước thì nhận, làm vài hôm rồi tính tiếp.
Cách đó không sai, nhưng nó bỏ qua mấy bước rẻ tiền mà phòng được phần lớn chuyện đáng tiếc: người nghỉ ngang, mất hàng, và khách phàn nàn.
Biết mình cần gì trước khi đăng
Bước bị bỏ qua nhiều nhất.
Viết ra một danh sách việc thật mà người đó sẽ làm mỗi ngày — bán hàng, gói hàng, lau dọn, đăng bài, ghi sổ. Danh sách ấy vừa để đăng tuyển, vừa để dạy việc sau này.
Chốt giờ và ca trước. Thay đổi ca sau khi đã nhận người là nguyên nhân hàng đầu khiến người mới nghỉ sớm.
Chốt mức lương và cách trả. Mập mờ ở đây thì mọi thứ về sau đều mập mờ theo.
Xác định cái gì bắt buộc, cái gì học được. Thái độ với khách thì khó dạy; còn biết hàng thì dạy được, và bạn sẽ phải dạy dù tuyển ai.
Và nghĩ trước xem bạn có thời gian dạy không. Không có thời gian mà tuyển người chưa biết gì là cả hai cùng khổ.
Tìm ở đâu
Mỗi nguồn một kiểu.
Người quen giới thiệu: nhanh và ít rủi ro về nhân thân, nhưng khó nói thẳng khi không hợp — và lúc đó bạn mất cả người lẫn quan hệ. Nói rõ có thử việc ngay từ đầu.
Dán trước cửa: lọc được người ở gần, mà ở gần thì đi làm đều hơn. Đây là nguồn bị đánh giá thấp.
Đăng trên mạng: nhiều người liên hệ nhưng tỉ lệ phù hợp thấp, và tốn thời gian sàng.
Khách quen của tiệm: họ đã biết hàng và thích hàng, đây là nguồn tốt mà ít ai nghĩ tới.
Ghi rõ trong tin tuyển: làm gì, mấy giờ tới mấy giờ, lương bao nhiêu, ở đâu. Tin thiếu bốn thứ này thì người nghiêm túc bỏ qua.
Hỏi gì khi gặp
Không cần phỏng vấn dài, cần hỏi đúng.
"Anh chị đi làm bằng gì, mất bao lâu?" Quãng đường quyết định người ta đi được bao lâu, nhiều hơn là mức lương.
"Trước đây làm gì, vì sao nghỉ?" Nghe cách kể chứ không chỉ nghe nội dung.
Đưa một tình huống thật: khách hỏi món này khác món kia thế nào mà mình chưa biết, thì trả lời sao. Câu này lọc được nhiều hơn mọi câu hỏi chung.
Hỏi về giờ giấc cụ thể — có vướng gì vào cuối tuần, vào dịp lễ không. Dịp lễ là lúc tiệm cần người nhất.
Và nói thật về công việc, gồm cả phần mệt: đứng nhiều, dọn dẹp, khách khó. Giấu thì người ta biết sau một tuần rồi nghỉ.
Thử việc và mấy tuần đầu
Phần quyết định người ở lại hay không.
Thoả thuận rõ thời gian thử việc, lương thử việc và cách kết thúc — bằng chữ, dù chỉ là tin nhắn.
Ngày đầu đừng để họ đứng không. Giao một việc cụ thể làm được ngay, và đứng cạnh nửa buổi đầu.
Đưa danh sách việc và bảng giá bằng giấy, đừng dạy toàn bằng lời — loạt bài đã có mục riêng về chuyện viết gì ra giấy.
Nói rõ ranh giới ngay từ đầu: cái gì được tự quyết, cái gì phải hỏi, và giảm giá tới đâu.
Và hỏi lại sau tuần đầu. Một câu "làm mấy hôm thấy sao" cho bạn biết nhiều hơn là chờ tới lúc họ xin nghỉ.
Phần giấy tờ và phần tin cậy
Nói thẳng vì đây là chỗ cửa hàng nhỏ hay bỏ qua.
Có giấy tờ rõ ràng thì tốt cho cả hai bên, không phải chỉ cho chủ. Quy định về hợp đồng lao động, bảo hiểm và các nghĩa vụ liên quan thì hỏi cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc người có chuyên môn — nội dung cụ thể thay đổi theo thời kỳ và theo quy mô.
Giao tiền và giao hàng thì cần quy trình, không cần nghi ngờ: ca nào đếm ca nấy, ghi vào sổ, ký nhận. Quy trình rõ bảo vệ chính người làm khỏi bị nghi oan.
Đừng giao toàn quyền cho một người khi chưa đủ thời gian, kể cả người quen.
Và đừng dùng chuyện tin tưởng để thay cho chuyện ghi chép. Hai thứ đó không loại trừ nhau, và cái sau mới là thứ giữ được quan hệ lâu dài.
Khi người mới không hợp
Xảy ra với mọi cửa hàng, và cách kết thúc quyết định nhiều thứ.
Nhận ra sớm và nói sớm. Kéo dài vì ngại nói thì cả hai cùng mất thời gian, và người kia mất cơ hội tìm chỗ khác.
Nói bằng việc cụ thể, đừng nói bằng nhận xét về con người. "Ca sáng cần xong trước chín giờ mà mình chưa làm kịp" đi xa hơn "em chậm quá".
Cho một cơ hội sửa nếu việc đó sửa được, và nói rõ sửa cái gì, trong bao lâu.
Kết thúc thì trả đủ phần đã làm và trả đúng hẹn — đây là chỗ tiếng của tiệm lan nhanh nhất trong khu.
Và hỏi họ một câu trước khi chia tay: có gì ở tiệm khiến việc khó làm không. Người sắp đi thường nói thật, và đôi khi đó là thông tin bạn không có cách nào khác để biết.
Ba điều gọn lại
Một, viết ra danh sách việc thật trước khi đăng tuyển — nó vừa để đăng, vừa để dạy việc sau này.
Hai, quãng đường đi làm quyết định người ta trụ được bao lâu nhiều hơn là mức lương, nên hỏi ngay từ buổi gặp đầu.
Ba, quy trình giao tiền giao hàng rõ ràng không phải là nghi ngờ — nó bảo vệ chính người làm khỏi bị nghi oan.