Trả lương, xếp ca và giữ người ở cửa hàng nhỏ

Cửa hàng nhỏ thường chỉ có hai ba người bán. Mỗi lần thay người là mất vài tuần dạy lại, mất cả mối quen của khách. Vậy mà tính toán tiền lương và ca kíp lại hay là thứ được quyết vội, theo cảm tính.

Bài này nói phần thực tế: trả lương thế nào cho rõ, xếp ca sao cho đủ người lúc đông, và vì sao cách tính hoa hồng có thể làm hỏng chính cách bán hàng của bạn.

Ba cách trả lương thường gặp

• Lương cố định — dễ tính, người làm yên tâm, nhưng không thưởng cho người bán tốt.
• Lương cố định cộng thưởng theo doanh số cửa hàng — cả ca cùng hưởng, hợp với cửa hàng ít người.
• Lương cộng hoa hồng theo từng đơn của cá nhân — thưởng đúng người, nhưng có mặt trái nói ở mục dưới.
• Nhiều cửa hàng nhỏ chọn cách thứ hai vì nó giữ được không khí giúp nhau.
• Chọn cách nào cũng được, miễn viết ra rõ ràng và không đổi giữa chừng mà không báo.

Mặt trái của hoa hồng theo món

1. Hoa hồng cao ở món lãi nhiều thì nhân viên sẽ đẩy đúng món đó, dù khách cần món khác.
2. Đây là gốc của kiểu bán bằng nỗi sợ — trang này có bài riêng nói vì sao không nên.
3. Khách mua nhầm sẽ đổi trả hoặc không quay lại, và cả hai đều tốn tiền hơn phần hoa hồng tiết kiệm được.
4. Nếu vẫn dùng hoa hồng thì đặt tỉ lệ bằng nhau giữa các nhóm hàng.
5. Thưởng thêm cho tỉ lệ khách quay lại đo được ở cửa hàng nhỏ, và nó kéo hành vi về đúng hướng.

Xếp ca cho cửa hàng ít người

• Nhìn vào giờ đông thật, không nhìn vào giờ mở cửa — hai thứ khác nhau.
• Ghi lại số khách theo khung giờ trong hai tuần là đủ thấy quy luật.
• Cuối tuần và dịp lễ cần thêm người, và đó là lúc ai cũng muốn nghỉ — nói trước từ đầu tháng.
• Đừng để một người trực cả ngày dài, cuối ca người mệt bán kém và dễ sai tiền.
• Có một người thay thế biết việc là thứ cứu bạn khi có người ốm.

Bàn giao giữa hai ca

1. Đếm tiền mặt và ghi vào sổ, hai người cùng ký.
2. Ghi lại đơn còn dở: khách đặt giữ hàng, đơn chờ giao, khách hẹn quay lại.
3. Ghi việc chưa xong: hàng chưa nhập kho, món cần gói, thứ cần báo chủ.
4. Một cuốn sổ bàn giao duy nhất, không nhắn rải rác trong chat.
5. Năm phút bàn giao mỗi ca tiết kiệm hàng giờ đi tìm chuyện sau này.

Tiền mặt và chống thất thoát — nói cho rõ từ đầu

• Đếm đầu ca và cuối ca, ghi vào sổ, hai người cùng ký — đây là cách bảo vệ nhân viên chứ không phải nghi ngờ họ.
• Nói rõ điều đó khi nhận việc, để không ai thấy bị soi.
• Lệch nhỏ là chuyện có thật: thối nhầm, gõ nhầm giá. Có cách xử lý sẵn thì không thành chuyện lớn.
• Đổi trả và giảm giá phải có người duyệt, ghi lại lý do.
• Camera nếu có thì nói rõ có, đừng để nhân viên phát hiện sau.
• Quy trình rõ ràng giữ được cả tiền lẫn quan hệ, mà chỉ tốn vài phút mỗi ca.

Chủ đứng quầy hay không đứng quầy

1. Giai đoạn đầu chủ nên đứng thật, vì chỉ ở quầy mới biết khách hỏi gì nhiều nhất.
2. Ghi lại câu khách hay hỏi, đó chính là tài liệu dạy nhân viên sau này.
3. Khi rút ra thì rút dần, đừng biến mất một hôm rồi trách người ở lại.
4. Ghé vào giờ khác nhau, vì cửa hàng buổi sáng và buổi tối là hai nơi khác nhau.
5. Đừng sửa lưng nhân viên trước mặt khách — góp ý sau, riêng.

Dạy người mới: bảy ngày đầu

• Ngày đầu chỉ quan sát và học tên hàng, chưa đứng bán một mình.
• Dạy cách nói khi không biết câu trả lời — đây là bài quan trọng nhất với mặt hàng này.
• Cho phép nói "em hỏi lại rồi trả lời anh chị", và đừng phạt vì câu đó.
• Dạy cái gì tuyệt đối không được hứa: kết quả, vận may, chữa bệnh.
• Cho thực hành với đồng nghiệp đóng vai khách trước khi đứng thật.
• Trang này có bài riêng về dạy gì và viết gì ra giấy.

Thuê người nhà hoặc người quen

• Rất phổ biến ở cửa hàng nhỏ, và có cái lợi thật: tin được, linh hoạt giờ giấc.
• Cái khó là ranh giới — góp ý về công việc dễ bị nghe thành chuyện gia đình.
• Cách gỡ: viết ra việc phải làm, giờ làm, mức lương, y như với người ngoài.
• Nói trước rằng sẽ góp ý thẳng khi làm việc, và thống nhất điều đó lúc còn vui.
• Đừng nợ lương người nhà vì nghĩ họ thông cảm — đó là chỗ làm hỏng quan hệ nhanh nhất.

Giữ người: phần không phải tiền

• Lịch báo trước — người ta cần biết tuần sau làm ca nào để còn sắp xếp đời sống.
• Đổi ca được với nhau khi có việc, miễn báo trước và có người thay.
• Nói rõ đường đi lên: sau bao lâu thì tăng lương, dựa vào gì.
• Nghe khi họ nói khách phàn nàn — người đứng quầy biết điều chủ không thấy.
• Bênh nhân viên trước khách vô lý, rồi góp ý riêng sau nếu cần.
• Mấy điều này không tốn tiền và giữ người tốt hơn một lần tăng lương.

Đo xem cách trả lương có chạy không

1. Doanh số mỗi ca, chia theo người trực, xem trong vài tháng.
2. Tỉ lệ đổi trả — tăng lên sau khi đổi cách thưởng là dấu hiệu đáng xem lại.
3. Số khách quay lại, đếm được ở cửa hàng nhỏ vì nhân viên nhớ mặt.
4. Người nghỉ việc trong sáu tháng — con số này nói nhiều hơn mọi lời giải thích.
5. Đổi một thứ một lúc rồi đo, đừng đổi cả lương lẫn ca lẫn quy trình cùng tháng.

Phần pháp lý: hỏi đúng người

1. Hợp đồng lao động, bảo hiểm, thuế thu nhập đều có quy định riêng.
2. Bài viết trên mạng không thay được — hỏi kế toán hoặc người làm về lao động.
3. Thuê người thử việc cũng có quy định, đừng suy từ thói quen của cửa hàng khác.
4. Giữ giấy tờ và bảng lương đầy đủ ngay từ người đầu tiên, làm lại về sau rất cực.
5. Làm đúng từ đầu rẻ hơn sửa sai về sau, đây là chỗ không nên tiết kiệm.

Khi phải cho nghỉ

• Nói riêng, nói thẳng, nói ngắn — kéo dài không giúp ai.
• Nêu lý do cụ thể thay vì nói chung chung.
• Thanh toán sòng phẳng phần đã làm, kể cả khi chia tay không vui.
• Thu lại chìa khoá, đổi mật khẩu — việc bình thường, không phải nghi ngờ ai.
• Người cũ vẫn có thể là khách, và họ nói về cửa hàng bạn với người khác.

Ba việc không hoãn

• Nhân viên ốm hoặc bị thương ở cửa hàng thì đưa đi khám, tính toán sau.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn nộp thuế, hạn hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.