Nguồn hàng: tìm ở đâu, kiểm thế nào và vì sao đừng chỉ có một mối
Với cửa hàng nhỏ, nguồn hàng là thứ quyết định nhiều nhất mà lại ít được nói tới nhất. Nó định giá vốn, định chất lượng, định cả chuyện mình có phải xin lỗi khách hay không.
Và có một rủi ro gần như nhà nào mới mở cũng mắc: chỉ có một mối duy nhất.
Tìm nguồn ở đâu
- Chợ đầu mối và phố nghề — xem được hàng tận tay, trả giá trực tiếp, lấy được số lượng nhỏ. Hợp với giai đoạn đầu.
- Xưởng và cơ sở sản xuất — giá tốt hơn nếu lấy đủ số lượng tối thiểu, và đặt được mẫu riêng. Đổi lại phải ôm hàng.
- Nhà phân phối — giá cao hơn xưởng nhưng lấy được ít, đổi trả dễ hơn, và họ lo phần vận chuyển.
- Người bán lại và hàng ký gửi — vốn thấp nhất, nhưng biên lợi nhuận mỏng và ít kiểm soát chất lượng.
Người mới nên bắt đầu ở nhà phân phối hoặc chợ đầu mối, rồi khi đã biết mặt hàng nào bán được thì mới xuống xưởng để có giá tốt.
Kiểm một mối mới: đơn đầu tiên nên nhỏ
Đơn đầu là đơn để kiểm người, không phải để kiếm lời. Thứ cần quan sát:
- Hàng giao có đúng mẫu đã xem không, hay là "tương tự".
- Giao đúng hẹn không, và nếu trễ thì có báo trước không.
- Đóng gói thế nào — bên đóng gói cẩu thả thì tỉ lệ vỡ sẽ theo mình suốt.
- Khi mình khiếu nại một món lỗi, họ xử lý ra sao. Đây là phép thử quan trọng nhất, và chỉ lộ ra khi có sự cố.
Thoả thuận trước, bằng văn bản
Không cần hợp đồng dài. Một tin nhắn ghi rõ mấy điều sau đã tránh được phần lớn tranh cãi:
- Giá theo từng mức số lượng, và giá đó giữ trong bao lâu.
- Thời gian giao, và xử lý thế nào nếu trễ.
- Hàng lỗi: đổi hay hoàn tiền, trong bao nhiêu ngày, ai chịu phí vận chuyển.
- Cọc bao nhiêu, thanh toán phần còn lại lúc nào.
- Có được đổi hàng chậm luân chuyển không — hỏi thẳng, nhiều nơi chấp nhận với tỉ lệ nhất định.
Vì sao phải có nguồn thứ hai
Một mối duy nhất nghĩa là mình phụ thuộc hoàn toàn vào:
- Việc họ còn hàng hay không.
- Việc họ có tăng giá hay không.
- Việc họ có bán thẳng cho khách của mình hay không.
- Việc họ còn làm nghề nữa hay không.
Nguồn thứ hai không cần lấy nhiều — chỉ cần đã từng đặt vài đơn nhỏ để khi cần thì gọi được ngay. Chi phí duy trì gần như bằng không, còn giá trị thì lộ ra đúng lúc mối chính gặp chuyện.
Giá sỉ: so cho đúng
Hai bảng giá không so thẳng được với nhau nếu chưa quy về cùng điều kiện. Cùng một món, giá thật khác nhau vì:
- Đã gồm vận chuyển chưa.
- Số lượng tối thiểu là bao nhiêu.
- Có được đổi hàng lỗi không.
- Thanh toán ngay hay được công nợ.
- Chất lượng có thật sự tương đương không — đây là chỗ hay bị bỏ qua nhất.
Cách so đúng: quy tất cả về giá trên một món đã về tới kho, cùng một mức chất lượng.
Công nợ: con dao hai lưỡi
Được nợ thì nhẹ vốn, nhưng nó che mất tình hình thật: hàng bán chậm mà vẫn nhập tiếp vì "chưa phải trả ngay". Hai nguyên tắc giữ an toàn:
- Ghi công nợ vào sổ như một khoản đã phải trả, đừng coi là tiền mình đang có.
- Không để tổng nợ vượt quá giá trị hàng còn bán được — nếu vượt, đó là dấu hiệu đang nhập quá tay.
Tồn kho: con số phải biết hằng tháng
Hai con số đủ để không lạc:
- Giá trị tồn — tổng vốn đang nằm trong hàng.
- Vòng quay — bao lâu thì bán hết lượng hàng đang có, tính theo tốc độ bán gần đây.
Vòng quay chậm dần qua vài tháng là tín hiệu sớm nhất cho biết mình đang nhập sai thứ, và nó xuất hiện trước khi tiền mặt cạn.
Hàng chậm và hàng lỗi mốt
- Xử sớm còn được giá; để lâu thì vừa chiếm vốn vừa chiếm chỗ.
- Cách xử thường dùng: gom thành combo, dùng làm quà tặng kèm, bán theo lô cho người buôn lại.
- Đừng giấu hàng lỗi vào lô hàng tốt để đẩy đi — khách phát hiện thì mất nhiều hơn phần thu được.
Nhập hàng từ nước ngoài: mấy khoản ẩn
Giá trên bảng chào của nhà cung cấp nước ngoài thường nhìn rất hời, cho tới khi cộng đủ:
- Cước vận chuyển và phí xử lý tại cảng hoặc kho.
- Thuế và các khoản phải nộp theo quy định nhập khẩu.
- Phí dịch vụ nếu đi qua đơn vị trung gian.
- Tỉ giá — biến động giữa lúc chốt đơn và lúc thanh toán.
- Thời gian: vốn nằm trong hàng suốt quãng vận chuyển, và hàng lỗi thì gần như không trả lại được.
Với người mới, đi qua đơn vị trung gian trong nước thường rẻ hơn tự làm — vì phần học phí của việc tự làm lần đầu thường lớn hơn phí dịch vụ.
Đặt mẫu riêng: duyệt mẫu trước khi vào lô
Nếu đặt làm theo mẫu của mình, bước duyệt mẫu là bước không được bỏ. Cầm mẫu thật trên tay, đo, cân, soi kỹ rồi mới chốt lô lớn.
Ghi rõ vào thoả thuận: lô sản xuất phải giống mẫu đã duyệt ở những điểm nào (kích thước, khối lượng, màu, chất liệu), và xử lý ra sao nếu lệch. Không có bước này thì khi hàng về khác mẫu, hai bên chỉ còn cách nói qua nói lại.
Giữ quan hệ với nhà cung cấp tốt
Người bán sỉ cũng chọn khách. Mấy việc nhỏ khiến mình được ưu tiên khi hàng khan:
- Trả đúng hạn, kể cả khi tháng đó bán chậm.
- Đặt hàng có kế hoạch thay vì lúc nào cũng gấp.
- Phản hồi rõ ràng về mẫu nào bán được — thông tin này có giá trị với họ.
- Khiếu nại có bằng chứng và đúng mực, không phóng đại.
Tóm lại
Bắt đầu ở nhà phân phối, đơn đầu tiên nhỏ để kiểm người, thoả thuận bằng văn bản dù chỉ là tin nhắn, và luôn giữ một nguồn thứ hai đã từng đặt hàng. So giá thì quy về giá một món đã về tới kho cùng mức chất lượng, và theo dõi vòng quay tồn kho mỗi tháng — nó báo động sớm hơn cả dòng tiền.